Dag 1
Waardoor zijn we de verbinding met ons ritme kwijt?
Doel van vandaag
Heb je het gevoel dat je voortdurend ‘aan’ staat? Dat je hoofd alweer bezig is met het volgende, terwijl je nog niet eens klaar bent met wat je aan het doen bent? Zelfs wanneer je eindelijk tijd hebt om te ontspannen, lukt het niet altijd om werkelijk tot rust te komen.
Dat is niet vreemd. We leven in een maatschappij waarin veel van ons wordt gevraagd. We moeten bereikbaar zijn, snel reageren, keuzes maken, informatie verwerken en allerlei rollen met elkaar combineren. Daardoor raken we gemakkelijk gewend aan een voortdurend verhoogd tempo. Dit tempo waarin wij leven, voelt normaal, maar ondertussen wordt het steeds moeilijker om werkelijk tot rust te komen.
In deze eerste les ontdek je waarom we de verbinding met ons eigen ritme zijn kwijtgeraakt. Je gaat onderzoeken waardoor jij in voortdurend in een actiestand staat en hoe je dat bij jezelf kunt herkennen.
Het doel is nog niet om iets te veranderen. Vandaag draait het eerst om bewustwording. Want pas wanneer je herkent wat jou uit je eigen ritme trekt, kun je opnieuw gaan voelen wat bij jou past.
Waardoor staan we altijd ‘aan’?
De aan-stand is een toestand waarin je lichaam en je hoofd voortdurend gericht zijn op wat er nog moet gebeuren. Je bent bezig met plannen, regelen, reageren en vooruitdenken. Veel dagen bestaan uit een aaneenschakeling van kleine prikkels: berichten, geluiden, afspraken, keuzes, zorgen en onderbrekingen. Iedere prikkel vraagt even aandacht. Ook wanneer iets maar een paar seconden duurt, moet je opnieuw schakelen. Daardoor kan je lichaam stilzitten terwijl je aandacht blijft rennen.
Dat kan zich bijvoorbeeld uiten in:
🍃 steeds het gevoel hebben dat je iets moet doen;
🍃 moeilijk stil kunnen zitten;
🍃 meerdere dingen tegelijk doen;
🍃 snel afgeleid zijn;
🍃 onrust voelen wanneer je niets doet;
🍃 voortdurend controleren of er berichten zijn;
🍃 in gedachten al bezig zijn met de volgende taak;
🍃 vermoeid zijn, maar toch niet kunnen stoppen.
De aan-stand is op zichzelf niet verkeerd. Je hebt activering en daadkracht nodig om dingen voor elkaar te krijgen. Om te werken, te zorgen, keuzes te maken en te reageren op wat het leven vraagt.
Ons lichaam is van nature ingesteld op afwisseling. Na inspanning volgt herstel. Na concentratie ontstaat behoefte aan ontspanning. Na een actieve periode hoort een rustiger moment te komen.
Het probleem ontstaat wanneer die afwisseling ontbreekt, inspanning geen duidelijk einde meer heeft en we nauwelijks meer uit deze toestand komen.
Daar komt vaak een innerlijke laag bij. Gedachten als “ik moet dit nog even doen”, “ik mag niemand laten wachten” of “ik moet mijn tijd nuttig gebruiken” houden de beweging gaande. De druk komt dan niet alleen van buitenaf; je neemt haar als het ware mee naar binnen. Je merkt vaak pas hoe gespannen je bent wanneer jouw lichaam duidelijkere signalen begint te geven.
Denk bijvoorbeeld aan:
🍃 gespannen schouders;
🍃 oppervlakkig of hoog ademhalen;
🍃 hoofdpijn;
🍃 vermoeidheid;
🍃 prikkelbaarheid;
🍃 slecht slapen;
🍃 moeite met concentreren;
🍃 een onrustig of gejaagd gevoel.
Deze signalen betekenen niet dat je lichaam je tegenwerkt. Ze laten juist zien dat je langere tijd over je eigen grenzen of natuurlijke ritme heen bent gegaan.
Multitasken kost meer energie
Je brein kan niet werkelijk meerdere taken tegelijk uitvoeren. Het schakelt steeds snel van de ene taak naar de andere en bij iedere wisseling moet je aandacht zich opnieuw instellen. Daardoor kost multitasken extra energie en raak je sneller vermoeid, terwijl je vaak juist minder gedaan krijgt.
De invloed van onze huidige maatschappij
Onze maatschappij is steeds minder ingericht op rust en natuurlijke afwisseling. Winkels zijn lang geopend, informatie is voortdurend beschikbaar en via onze telefoon kunnen anderen ons bijna altijd bereiken. Er is altijd wel iets te bekijken, te beantwoorden of af te maken.
Het draait tegenwoordig veel om snelheid, bereikbaarheid en productiviteit. We verwachten dat informatie direct beschikbaar is, berichten snel worden beantwoord en problemen meteen worden opgelost. Zonder dat we het bewust besluiten, passen we ons aan dat tempo aan.
Ook wordt druk zijn vaak als iets positiefs gezien. Een volle agenda kan het gevoel geven dat je productief, succesvol of belangrijk bent. Rust krijgt daardoor al snel de betekenis van nietsdoen of tijd verspillen, terwijl herstel juist een noodzakelijk onderdeel is van een gezond ritme.
Daarnaast vergelijken we onszelf voortdurend met anderen. Via sociale media zien we wat andere mensen doen, bereiken, kopen en meemaken. Wat we meestal niet zien, zijn hun rustmomenten, twijfels en beperkingen. Hierdoor kan het gevoel ontstaan dat we meer zouden moeten doen of dat we achterlopen.
Ook de natuurlijke grenzen tussen verschillende delen van de dag zijn vervaagd. Werk, nieuws, sociale contacten en vermaak zijn op ieder moment beschikbaar. Misschien beantwoord je tijdens het eten nog een bericht, kijk je tijdens een wandeling op je telefoon of denk je op de bank alvast na over alles wat morgen moet gebeuren.
Zo is er steeds minder een duidelijk onderscheid tussen werken en rusten, tussen bereikbaar zijn en tijd voor jezelf hebben. Het tempo van onze omgeving dringt daardoor ongemerkt steeds verder door in ons dagelijks leven.
Wanneer je lang in dit tempo leeft, kan haast een gewoonte worden. Je beweegt snel, denkt vooruit en probeert lege momenten te vermijden, zelfs als daar op dat moment geen enkele noodzaak voor is. Het tempo van de omgeving is dan ongemerkt jouw persoonlijke tempo geworden.
Waarom ontspannen zo moeilijk kan zijn
Je zou denken dat ontspanning vanzelf ontstaat wanneer je niets meer hoeft te doen. Toch werkt het niet altijd zo. Je bent misschien gestopt met je bezigheden, maar toch sta je nog steeds ‘aan’.
Wanneer je langere tijd in een hoog tempo leeft, kan je zenuwstelsel daaraan gewend raken. Zodra het rustig wordt, kan die rust zelfs onwennig voelen. Je merkt dan vaak pas hoeveel gedachten er zijn en hoeveel spanning en/of vermoeidheid je voelt. Daardoor kun je geneigd zijn om jezelf opnieuw bezig te houden. Je pakt je telefoon, zet de televisie aan, gaat opruimen of bedenkt nog iets wat gedaan moet worden. Hierdoor blijft je aandacht gericht op nieuwe prikkels en bezigheden, waardoor je hoofd nieuwe informatie blijft verwerken.
Dat ontspannen niet altijd vanzelf lukt, heeft ook te maken met je zenuwstelsel. Je autonome zenuwstelsel regelt allerlei processen in je lichaam zonder dat je daar bewust over hoeft na te denken. Het reageert voortdurend op wat er in jou en om je heen gebeurt.
Wanneer er actie nodig is, zorgt je zenuwstelsel ervoor dat je alert wordt en kunt handelen. Je hartslag en ademhaling kunnen versnellen, je spieren spannen zich aan en je aandacht richt zich op wat er moet gebeuren. Dat is een natuurlijke en nuttige reactie.
Na zo’n actief moment is het de bedoeling dat je lichaam weer terugkeert naar rust en herstel. Maar wanneer je langdurig te maken hebt met drukte, haast, zorgen of veel prikkels, krijgt je zenuwstelsel daar onvoldoende gelegenheid voor. Het ene moment van inspanning loopt dan over in het volgende.
Daardoor kan je lichaam gewend raken aan een verhoogde staat van alertheid. Zelfs wanneer er op dat moment niets hoeft, blijft het voorbereid op actie. Je kunt dan merken dat je spieren moeilijk ontspannen, je gedachten blijven doorgaan of stilzitten onrustig voelt. Misschien ben je vermoeid, maar lukt het je toch niet om te stoppen. Ook kun je sneller schrikken, geïrriteerd raken of moeite hebben om in slaap te vallen.
Je zenuwstelsel reageert niet alleen op werkelijk gevaar, maar ook op onrustige gedachten en gevoelens. Piekeren, zorgen, schuldgevoelens en haast kunnen je lichaam het signaal geven dat het alert moet blijven, waardoor echte ontspanning niet mogelijk is.
Daarom kun je ontspanning niet afdwingen. De gedachte ik moet nu ontspannen is uiteindelijk opnieuw een opdracht waaraan je moet voldoen.
Om echt tot rust te komen, heeft je zenuwstelsel tijd nodig om uit de aan-stand te komen. Door regelmatig momenten van rust en veiligheid te ervaren, leert het geleidelijk weer te schakelen tussen activiteit en herstel en ervaart het dat het niet voortdurend voorbereid hoeft te zijn op actie. Het herkennen van jouw aan-stand is daarin een belangrijke eerste stap.
Ontspanning ontstaat gemakkelijker wanneer je jezelf toestaat om even niets te hoeven bereiken.
Praktijkvoorbeelden
De ‘aan-stand’ is niet altijd direct herkenbaar. Vaak wordt hij juist zichtbaar op momenten waarop je denkt te ontspannen, terwijl je hoofd ongemerkt blijft zoeken naar nieuwe prikkels, taken of bezigheden. Ook in heel gewone dagelijkse situaties kan echte rust daardoor uitblijven.
Even zitten
Je hebt eindelijk alles gedaan wat voor vandaag op je lijst stond. Je gaat op de bank zitten om uit te rusten. Na een paar minuten zie je iets wat nog opgeruimd moet worden. Je staat op om dat even te doen. Onderweg bedenk je dat je ook de wasmachine kunt aanzetten en voor je het weet, ben je opnieuw een halfuur bezig.
Je lichaam was klaar voor rust, maar je hoofd bleef zoeken naar de volgende taak.
Een wandeling
Je gaat wandelen om even buiten te zijn en je hoofd leeg te maken. Tijdens het lopen luister je naar een podcast, beantwoord je een bericht en maak je in gedachten een lijst van wat je daarna moet doen. Ondertussen merk je nauwelijks wat er om je heen gebeurt. Je hebt wel gewandeld, maar in je hoofd ging de drukte gewoon door. Je lichaam was buiten, maar je aandacht bleef gericht op alles wat nog moest.
Nietsdoen voelt ongemakkelijk
Je hebt een vrije middag zonder afspraken. Toch voel je onrust en denk je dat je iets nuttigs met die tijd zou moeten doen. Rust voelt niet vanzelfsprekend, maar alsof je die eerst had moeten verdienen. Misschien vergelijk je jezelf met anderen of veroordeel je jezelf omdat je niets ‘productiefs’ doet. Juist de lege ruimte maakt zichtbaar hoe sterk je eigenwaarde verbonden kan zijn geraakt met bezig en nuttig zijn.
Afgeleid van wat je wilde doen
Je wilt een e-mail beantwoorden maar je oog valt op een nieuwe mail, die je eerst gaat lezen. In die mail staat iets waardoor je vervolgens op internet iets gaat opzoeken. Voor je het weet, ben je met iets heel anders bezig en is wat je oorspronkelijk wilde doen helemaal uit je aandacht verdwenen. Dit voortdurend verleggen van je aandacht kost veel energie. Je hoofd moet telkens opnieuw schakelen en blijft zo voortdurend actief.
Reflectievragen
Neem rustig de tijd om bij de volgende vragen stil te staan. Ze helpen je om je eigen patronen en reacties bewuster te herkennen.
🍃 Wanneer heb jij het gevoel dat je voortdurend ‘aan’ staat?
🍃 Waaraan merk je dat in je lichaam?
🍃 Wat gaat er door je heen wanneer je probeert niets te doen?
🍃 Kun je rust nemen zonder het gevoel dat je iets anders zou moeten doen?
🍃 Welke prikkels vragen gedurende de dag steeds opnieuw jouw aandacht?
🍃 Op welke momenten voel jij je vanzelf rustiger?
🍃 Wat betekent ontspanning op dit moment voor jou?
Ademruimte: 3 x 1 minuut
Deze oefening helpt je om midden in de dag even uit de automatische beweging te stappen. Zet een timer op drie minuten en blijf zitten of staan waar je bent.
Minuut 1: Opmerken. Sta stil bij wat er nu in je omgaat. Welke gedachten zijn er? Wat voel je emotioneel? Wat merk je in je lichaam? Je hoeft niets op te lossen.
Minuut 2: Ademhaling. Breng je aandacht naar je adem. Volg een paar ademhalingen zoals ze vanzelf komen. Je hoeft niet dieper of langzamer te ademen.
Minuut 3: Verbreden. Voel je hele lichaam en merk tegelijk de ruimte om je heen op. Welke geluiden hoor je? Wat zie of voel je? Laat je aandacht ruimer worden.
Noteer daarna één zin: Op dit moment heb ik behoefte aan… Vul alleen in wat je werkelijk opmerkt.
Herken jouw aan-stand
Vandaag ga je drie momenten observeren waarop je merkt dat je gehaast, gespannen of onrustig bent.
Je hoeft op die momenten niets te veranderen. Het is niet nodig om jezelf te corrigeren of onmiddellijk te ontspannen. Je kijkt alleen met aandacht naar wat er gebeurt.
Noteer bij ieder moment:
🍃 Wat was ik aan het doen?
🍃 Wat ging er door mijn hoofd?
🍃 Wat voelde ik in mijn lichaam?
🍃 Wat wilde ik op dat moment allemaal tegelijk?
🍃 Waar had ik eigenlijk behoefte aan?
Kijk aan het einde van de dag nog even naar wat je hebt opgeschreven.
Zie je een overeenkomst tussen de drie momenten? Misschien ontstaat jouw aan-stand vooral wanneer je veel tegelijk wilt doen, wanneer anderen iets van je vragen of wanneer je bang bent dat je tijd tekortkomt.
Probeer daar nog geen oplossing voor te bedenken. Het herkennen van je patroon is voor vandaag voldoende.
Je zenuwstelsel leert door herhaling
Één rustmoment is meestal niet genoeg om langdurige spanning los te laten. Door regelmatig korte momenten van rust in te bouwen, leert je zenuwstelsel steeds gemakkelijker schakelen van alertheid naar herstel.
Samenvatting van vandaag
🍃 We leven in een maatschappij die veel snelheid, bereikbaarheid en voortdurende activiteit van ons vraagt.
🍃 Prikkels, onderbrekingen en innerlijke verwachtingen houden ons in de actiestand. Die actiestand is nodig, maar wanneer we bijna voortdurend ‘aan’ blijven staan, krijgt ons lichaam onvoldoende gelegenheid om te herstellen.
🍃 Ontspannen wordt dan steeds moeilijker. Stoppen met werken betekent namelijk niet automatisch dat je lichaam en aandacht ook werkelijk omschakelen naar rust.
🍃 De eerste stap terug naar je eigen ritme is daarom niet dat je meteen iets verandert, maar dat je gaat herkennen wanneer je de verbinding met jezelf verliest. Bewust opmerken wat er gebeurt, is het begin van herstel.
“In an age of acceleration, nothing can be more exhilarating than going slow.”
” In een tijdperk van versnelling kan niets bevrijdender zijn dan vertragen.”
Pico Iyer
🔜 Morgen: Alles in de natuur heeft een eigen ritme, jij ook!